Rodzina Kościelskich

Władysław Kościelski, znany też jako Sefer Pasza (1819-1895) - uczestnik powstania wielkopolskiego (1848), później emigrant w Paryżu, Kolonii, na Bałkanach i w Turcji. Współpracował z działaczami Hotelu Lambert. Z ramienia gen. Władysława Zamoyskiego kierował obozem w Szumli i współtworzył osadę polską w Adampolu. W 1854 r. zaciągnął się do armii tureckiej, w której dosłużył rangi generała. Bohater wojny krymskiej, łączył służbę sprawie polskiej i Turcji. Zagrożony gruźlicą, od 1864 r. spędzał zimy w Egipcie. Swe oszczędności ulokował w akcjach kanału sueskiego, co stało się fundamentem jego wielomilionowej fortuny. Zgromadził cenne dzieła sztuki oraz kolekcję broni orientalnej i egzotycznej. W testamencie część zbiorów przekazał na Wawel, a kilka polskich instytucji naukowych obdarzył wysokimi legatami. Zapoczątkował w ten sposób tradycję mecenatu artystycznego, której pozostawali wierni przedstawiciele dalszych pokoleń rodziny - od Józefa Kościelskiego aż po założycielkę Fundacji, Monikę Kościelską.

Józef Kościelski (1845-1911), polityk, członek pruskiej Izby Panów, działacz społeczny w Wielkopolsce. Był założycielem i długoletnim prezesem Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy Polskich w zaborze pruskim, autorem Poezji (1883) oraz kilku utworów scenicznych. Właściciel majątków Szarlej, Karczyn i Miłosław, z którego uczynił ważny ośrodek kulturalny z bogatą biblioteką (ok. 20 tys. woluminów) oraz galerią obrazów i dzieł sztuki. W Miłosławiu stanął pierwszy na ziemiach polskich pomnik Juliusza Słowackiego, odsłonięty w 1899 roku przez Henryka Sienkiewicza. Józef zarządzał wpływami z dóbr Kościelskich, milionowego posagu żony, Marii Blochówny, i spadku po stryju Władysławie.


Władysław August Kościelski (1886-1933), jedyny syn Józefa, bibliofil, mecenas sztuki
i literatury, tłumacz poezji (m.in. Fausta), autor dwóch zbiorów wierszy. Od 1911 r. wydawał miesięcznik "Museion", kontynuujący tradycje "Chimery". Podczas I wojny światowej w Monachium publikował dzieła literatury polskiej w przekładach na język niemiecki. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości założył Instytut Wydawniczy "Biblioteka Polska" (1919), który wydawał arcydzieła literatury polskiej (m.in. dzieła Wyspiańskiego, Żeromskiego, Staffa) i obcej. Do 1933 r. w ramach serii "Wielka Biblioteka", przeznaczonej do użytku szkolnego (teksty lektur szkolnych z komentarzami wybitnych krytyków literackich), ukazały się 144 tomy. W okresie wielkiego kryzysu światowego firma Kościelskiego przeżywała poważne trudności finansowe, co przyczyniło się do jego tragicznej śmierci. Jednak wydawnictwo, księgarnia na Nowym Świecie w Warszawie i drukarnia w Bydgoszczy przetrwały do II wojny światowej, ulegając ostatecznej likwidacji dopiero po upaństwowieniu w 1946 roku.

Wojciech Kościelski (1919-1947) - jedyny syn Władysława Augusta, w czasie II wojny światowej żołnierz sił polskich na Zachodzie, zmarł tragicznie we Francji jako ostatni przedstawiciel tej linii rodu Kościelskich. Był autorem zbiorku poezji żołnierskiej Grenadierskie strofy (1942).

Monika Kościelska ((1896-1959), z domu Krystyńska, żona Władysława Augusta, matka Wojciecha. W młodości występowała jako aktorka i piosenkarka na scenach warszawskich. Wspierała męża w pracy wydawniczej i literackiej, prowadziła też dom otwarty, organizując razem z mężem przyjęcia literackie. Po jego śmierci kontynuowała działalność wydawnictwa. W czasie II wojny światowej wyjechała przez Rumunię do Francji. Od 1944 mieszkała w Genewie, gdzie zmarła w 1959 roku. Testamentem z 1957 r. ustanowiła dla uczczenia pamięci męża i syna Fundację im. Kościelskich, a Muzeum Narodowemu w Warszawie ofiarowała obraz Jana Matejki "Dzieci artysty".